يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُم وَ أَهلِيكُم نَارَاً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الحِجَارَةٌ
ای کسانی که ایمان آورده اید خود و خانواده خویش را که هیزم آن انسانها و سنگهاست نگه دارید.
شعر:
پسر را نکو دار و راحت رسان که چشمش نماند به دست کسان
هر آنکس که فرزند را غم نخورد دگر کس غمش خورد و بدنام کند
نگه دار از آمیزگار بدش که بدبخت و بی ره کند چون خودش
*********************************************************************************************************************************************
تفسیر:
انسان با تشکیل خانواده علاوه بر خود، مسؤولیّت زن و فرزندان را نیز باید به دوش بگیرد. خداوند در آیات زیادی وظایف انسان را نسبت به خانواده یادآوری کرده است «وَ أمُر أَهلَكَ بِالصلاة وَ اصطَبِر عَلَيهَا»، «وَ أَنذِر عَشِيرَتَكَ الأَقرَبِينَ»، «يَا بَنِيَّ أَقِمِ الصَّلاةَ وَ أمُر بِالمَعرُوفِ»، «قُل لأَزوَاجِكَ وَ بَنَاتِكَ وَ نِسَاءِ المُؤمِنِينَ»، «إِنَّ الخَاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنفُسَهُم وَ أَهلِيهِم يَومَ القِيَامَة»، «وَ كَانَ يَأمُرُ أَهلَهُ بِالصَّلاةِ»که در این آیات به والدین خصوصا پدران دستور می دهد که فرزندان خود را به امر به نماز،حجاب و عفت و معروف کنند و از زشتی ها نهی نمایند.از این جا روشن می شود که انسان نسبت به اعضای خانواده خود نیز مسؤولیّت دارد و نباید بی تفاوت باشد.بلکه می بایست با برنامه ریزی صحیح جهت رشد و تکامل هر چه بیشتر خانواده خود گام بردارد. كلمه “قُوا” از “وقايه” به معناى حفظ كردن چيزى است از هر خطرى كه به آن صدمه بزند، و برايش مضرّ باشد( تفسير الميزان، ج19، ص560) «وَقُود» به معناى مادّه اشتعال زاست، همچون نفت و زغال سنگ. لذا برخى مفسّران، مراد از «الحجاره» را مواردى همچون زغالسنگ دانسته اند.البتّه شاید مراد از وَقُودُهَا النَّاسُ تجسّم عمل انسان در قیامت باشد که خصلتها و اعمال زشت او در دنیا، در آن روز آتشگیره می شود.( تفسير نور ذیل آیه)نگهدارى خویشتن به ترک معاصى و عدم تسلیم در برابر شهوات سرکش است، و نگهدارى خانواده به تعلیم، تربیت، امر به معروف، نهى از منکر و فراهم ساختن محیطى پاک و خالى از هرگونه آلودگى، در فضاى خانه و خانواده است. خواندن کتابهای مفید اعتقادی، رفتن دسته جمعی به مساجد و مراکز فرهنگی نیز تأثیرات خوبی دارد.
——————————————————————————————————————————————————————————————————————–
حدیث:
1-امام(ع) در تفسیر آیه فوق فرمود: «منظور این است که خود و خانواده خویش را نیکى بیاموزید و آنها را ادب کنید»(درّ المنثور، ج 6، ص 244)
2- همه شما نسبت به زير دست خود مسئول هستيد. مرد، مسئول خانواده اش، زن مسئول شوهر و فرزندش است.(مجموعه ورّام، ج1، ص6)
3- از امام صادق (ع) روايت شده که: وقتى آيه “يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُم وَ أَهلِيكُم نَارَاً” نازل شد، مردى از مؤمنين شروع به گريه كردن نمود، و گفت: من از نگهدارى نفس خودم عاجز بودم، اينك مامور نگهدارى از زن و فرزند خود نيز شده ام. رسول خدا (ص) به او فرمود: در نگهدارى اهلت همين بس است كه به ايشان امر كنى آنچه را كه به خودت امر می كنى، و ايشان را نهى كنى از آنچه كه خودت را نهى می كنى.اگر از شما پذیرفتند، آنها را از عذاب جهنم حفظ کرده اید و اگر قبول نکردند به وظیفه خود عمل نموده اید.(کلینی، الكافي، ج5، ص62)
4-در روايتى مىخوانيم:رحمت خدا بر كسىكه به خانوادهاش هشدار دهد كه مراقب نماز و روزه و زكات و فقرا و ايتام و همسايگانتان باشيد.(مجموعه و رام، ج 1، ص 6)
5-پيامبر اسلام(ص) مىفرمايد:همين كه فرزندتان به هفت سالگى رسيد، آنان را به نماز فرمان دهيد و همين كه نه ساله شدند، سختگيرى تا مرز تنبيه بدنى مانعى ندارد و بستر و رختخواب آنان را در ده سالگى جدا كنيد.(بحارالانوار، ج 85، ص 134)
_____________________________________________________________________________________________________________________________________________
پیام ها:
1-ايمان داشتن كافى نيست، حفظ آن از خطرات و آسيبها مهم است. پس بايد مراقبت كرد.«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ»
2-اولين گام در اصلاحات، اصلاح خود و بستگان و سپس اصلاح جامعه است .در اين آيه، اصلاح خود و بستگان و سپس در آيه نهم، اصلاح جامعه از طريق جهاد با كفّار و منافقان آمده است. «قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ»
3-ايمان به معاد و دوزخ، نقش مهمى در ايجاد تقوا و اصلاح خود و ديگران دارد. «قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَة»ُ
4-تربيت دينى فرزندان، بر عهده مدير خانواده است. «قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ نارا»ً
5-نفس انسان، سركش است و نياز به حفاظت دارد. «قُوا أَنْفُسَكُمْ»
6-اولىترين فرد به حفظ انسان، خود انسان است. «قُوا أَنْفُسَكُمْ»
7-تا زنجير از پاى خود باز نكنيم، نمىتوانيم ديگران را آزاد كنيم. خودسازى شرط موفقيّت در ساختن خانواده و جامعه است.«قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ»
8-كيفر رها كردن خانواده و نزديكان، هيزم آتش دوزخ شدن است. «وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَة»ُ
9-كسانى كه در دنيا سنگدل باشند،«فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً»(بقره74)در آن روز نيز در رديف سنگ قرار مىگيرند.«وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَة»