مقدمه
طرح ملی «رحله» به عنوان یکی از موفقترین الگوهای حفظ شبانهروزی قرآن کریم در ایام تابستان، اکنون به دوازدهمین دوره خود در تابستان ۱۴۰۵ رسیده است. این طرح ۵۰ روزه که نوجوانان را در فضای معنوی قرآن و تربیت اسلامی غوطهور میسازد، بیش از هر چیز بر پایه همت و ایثار مدیران و میزبانان محلی استوار است. پایگاه اطلاعرسانی بیتالاحزان در راستای تبیین ابعاد گوناگون این حرکت بزرگ ملی، انعکاس تجربیات ارزشمند و واکاوی چالشها و فرصتهای پیش روی شعب شهرستانها، سلسله گفتگوهایی را با دستاندرکاران این طرح در سراسر کشور آغاز کرده است.
در این نوبت، میزبان گفتگو با یکی از باسابقهترین مدیران این طرح هستیم؛ فعال قرآنی که یک دهه از عمر خود را وقف این مسیر کرده و همزمان مدیریت بخش برادران (در مسجد حضرت علیاکبر (ع) روستای محروگی) و بخش خواهران (با همکاری حوزه علمیه ریحانه النبی (س)) را در شهرستان شادگان بر عهده دارد. در ادامه مشروح این گفتگو تقدیم میشود.
لطفاً جهت آشنایی بیشتر مخاطبان، خودتان را معرفی بفرمایید و از تحصیلات، وضعیت شغلی و فعالیتهای فعلیتان بگویید.
بنده حسین خنافره، دارای تحصیلات سطح سه حوزوی، کارشناسی علوم قرآن و حدیث و همچنین کارشناسی مشاوره سیستمی خانواده هستم. در حال حاضر به عنوان فعال قرآنی، فرهنگی و تربیتی در مناطق مختلف شهرستان شادگان مشغول به خدمت میباشم. لازم به ذکر است که در کنار شعب برادران، به لطف الهی شعبه خواهران نیز با همت سرکار خانم دکتر آلبولافی (مدیر محترم حوزه علمیه ریحانه النبی) و سرکار خانم خنفری (مدیر محترم شعبه خواهران) از سال گذشته به صورت ویژه فعال شده است.
با توجه به اینکه سازماندهی چنین طرحی نیازمند انس عمیق با مصحف شریف است، بفرمایید وضعیت حفظ خودتان به چه صورت است؟
بنده حافظ کل قرآن کریم هستم. خدای متعال را شاکرم که این توفیق بزرگ را در سالهای ۱۳۹۲-۱۳۹۳ در مدرسه شبانهروزی روستای صحرارود استان فارس به بنده عنایت کرد. آن دوره، برگ زرین و بسیار مهمی در زندگی من بود که توانست مسیر زندگیام را متحول کند؛ بنده قلباً باور دارم هر توفیقی که امروز در زندگی و فعالیتهایمان داریم، به برکت قرآن کریم است.
این چندمین دورهای است که شما مسئولیت میزبانی یا مدیریت اجرایی طرح ملی رحله را در این منطقه بر عهده دارید؟ تجربیات قبلی شما چطور به این طرح گره خورد؟
اینجانب برای دهمین سال متوالی است که مسئولیت میزبانی و مدیریت اجرایی طرح ملی رحله را در این منطقه بر عهده دارم. تجربیات سالیان گذشته در برگزاری دورههای مشابه و سوابقم در فعالیتهای فرهنگی و قرآنی منطقه، کمک شایانی به درک بهتر چالشها و موفقیت در اجرای این طرح کرده است.
برگزاری یک دوره شبانهروزی ۵۰ روزه با دغدغههای فشرده تربیتی و تدارکاتی، کار پرمسئولیتی است. چه انگیزه یا عهد قلبی باعث شد این مسئولیت سنگین را بپذیرید؟
انگیزه اصلی بنده، عشق به قرآن کریم و خدمت به نوجوانان این مرز و بوم است. عهد قلبی من این بوده و هست که بتوانم با فراهم کردن بستری مناسب، نوجوانان را با کلام الهی مأنوس کنم و چراغ هدایت قرآن را در دلهای پاکشان روشن بسازم.
در دورههای گذشته چه تعداد حافظ قرآن در مرکز شما آموزش دیدهاند و چه ثمرات ملموسی از حضور این حفاظ در خانوادهها یا ارتقای فضای فرهنگی منطقه مشاهده کردهاید؟
در دورههای گذشته، بیش از ۵۴۰ حافظ ۱ الی ۳۰ جزء قرآن کریم در این مرکز بهصورت مستقیم و غیرمستقیم آموزش دیدهاند. از ثمرات ملموس این حضور میتوان به افزایش انس خانوادهها با قرآن، بهبود فضای فرهنگی منطقه و تربیت نسلی متعهد و قرآنی اشاره کرد که امروز خود حافظ ارزشها هستند.
برنامههای معرفتی این دوره چگونه طراحی شدهاند تا فراتر از حفظ الفاظ، روحیه انتظار پویا و معرفت مهدوی را در قرآنآموزان تقویت کنند؟
برنامههای معرفتی ما با تمرکز بر تفسیر آیات کاربردی، تدبر در قرآن و تبیین مفاهیم انتظار پویا و مهدویت طراحی شدهاند تا دانشآموزان فراتر از حفظ الفاظ، به درک عمیقتری از پیامهای کلام وحی دست یابند و سبک زندگی مهدوی را تمرین کنند.
با توجه به شبانهروزی بودن طرح، چه برنامههای تربیتی، اخلاقی، اردویی و ورزشی را در کنار آموزش فشرده حفظ، مفاهیم و تجوید پیشبینی کردهاید؟
در کنار برنامههای فشرده آموزشی، برنامههای متنوع جانبی از جمله کلاسهای اخلاق عملی، اردوهای زیارتی و سیاحتی، فعالیتهای ورزشی و برنامههای تفریحی شاداب پیشبینی شده است تا محیطی پرنشاط و جذاب برای نوجوانان فراهم شود.
در عصر حاضر که هجمههای رسانهای و فضای مجازی نوجوانان را تهدید میکند، یک دوره ۵۰ روزه شبانهروزی چگونه میتواند مصونیت فکری و اخلاقی پایدار در آنها ایجاد کند؟
این دوره با ایجاد یک محیط سالم و معنوی و دور کردن موقت نوجوانان از فضاهای آسیبزای رسانهای، فرصتی ارزشمند برای تقویت مصونیت فکری و اخلاقی آنان ایجاد میکند. برنامههای آموزشی و تربیتی هدفمند در این مدت، عمق باورها و استحکام اعتقادی آنان را ارتقا میدهد.
گزارشها نشان میدهد بخش مهمی از مدیران و اساتید فعلی طرح، خود از دانشآموختگان دورههای قبلی رحله هستند. فرآیند کادرسازی در مرکز شما چگونه دنبال میشود؟
بله، بخش قابلتوجهی از کادر اجرایی و اساتید فعلی ما، خروجیهای دورههای گذشته رحله هستند. ما فرآیند جانشینپروری را با شناسایی استعدادهای برتر، ارائه آموزشهای تکمیلی مربیگری و سپردن مسئولیتهای تدریجی و نظارتشده به جوانان دنبال میکنیم تا این زنجیره قرآنی قطع نشود.
آیا برای ارتقای کیفی این دوره، برنامههای ابتکاری خاصی در نظر گرفتهاید که مکمل ساختار اصلی طرح رحله باشد؟
برنامههای ابتکاری نظیر کارگاههای کاربردی سبک زندگی قرآنی، دورههای مهارتهای زندگی، جلسات مشاوره فردی و خانوادگی و همچنین نشستهای پرسش و پاسخ با حضور اساتید مجرب حوزه را به عنوان مکمل ساختار آموزشی طراحی کردهایم.
میزان حمایت و تعامل مسئولان محلی، دستگاههای فرهنگی و بهویژه خیرین قرآنی شهرستان شما در این دوره چگونه بوده است؟
حمایتها در مجموع خوب بوده و نقش مهمی در تأمین زیرساختها ایفا کرده است؛ اما واقعیت این است که هنوز با وضعیت مطلوب فاصله داریم. برخی از مسئولین شهرستان شادگان متأسفانه حضور کمرنگی داشته و حمایتهای بسیار اندکی انجام دادهاند. وعدههای زیادی داده شد که متأسفانه تا این لحظه عملی نشدهاند؛ لذا از مسئولین محلی انتظار داریم نقش فعالتری در حمایت از این رویداد ملی ایفا کنند.
تنوع فرهنگی و اقلیمی کشور بسیار گسترده است. شما چطور برنامهها را با ویژگیهای بومی و روحیات نوجوانان منطقه خود همساز کردهاید؟
تلاش کردهایم برنامههای آموزشی، تفریحی و حتی اردوها را با در نظر گرفتن ویژگیهای فرهنگی، اقلیمی منطقه و روحیات خاص و بومی نوجوانان این خطه طراحی و بومیسازی کنیم تا بیشترین اثرگذاری تربیتی حاصل شود.
مرحله ثبتنام و گزینش داوطلبان همواره حساسیتهای خاص خود را دارد. برای سنجش آمادگی داوطلبان در بدو ورود چه ملاکهایی را مد نظر قرار دادید؟
ملاکهای اصلی ما شامل سنجش آمادگی ذهنی برای حفظ، سلامت روحی و انگیزشی، برخورداری از سلامت جسمی مناسب برای دوره شبانهروزی و مهمتر از همه، میزان علاقه و اشتیاق داوطلب به فعالیتهای قرآنی بوده است.
طرح رحله یک دوره فشرده کوتاهمدت است. آیا واقعاً در ۵۰ روز میتوان علاوه بر آموزش حفظ چند جزء، «سبک زندگی» یک نوجوان را تغییر داد؟ روش تربیتی شما چیست؟
تغییر سبک زندگی بدون شک یک فرآیند تدریجی و زمانبر است؛ اما حضور مداوم و ۵۰ روزه در یک محیط معنوی، شبانهروزی و قرآنی، بستر و جرقه بسیار قدرتمندی برای ایجاد تحول سریع و عمیق در نگرش نوجوان ایجاد میکند. با برنامههای تربیتی منظم و تمرین عملی رفتارهای شایسته، این تغییر امکانپذیر است.
دوری طولانیمدت نوجوان از خانواده در این سن ممکن است با چالشهای عاطفی همراه باشد. نقش خانوادهها را چطور ارزیابی میکنید و آیا برنامهای برای هدایت والدین دارید؟
نقش خانوادهها در این مسیر کاملاً حیاتی و تعیینکننده است. ما جلسات و برنامههای آموزشی ویژهای برای هدایت و توانمندسازی والدین در نظر گرفتهایم تا یاد بگیرند چگونه در طول دوره و حتی پس از آن، فرزندان خود را از نظر عاطفی و روحی به درستی پشتیبانی کنند.
دغدغه همیشگی فعالان قرآنی، رها نشدن حافظان پس از اتمام دوره تابستانه است. چه سازوکاری برای استمرار ارتباط آنها با موسسه در طول سال تحصیلی اندیشیدهاید؟
برای تثبیت محفوظات و قطع نشدن ارتباط معنوی، سازوکارهایی مانند تشکیل حلقههای هفتگی قرآنی، تعریف دورههای تکمیلی غیرحضوری، جلسات مشاوره دورهای و ارتباط مستمر و هدایتشده از طریق فضای مجازی را طراحی کردهایم.
اگر ممکن است یکی از تاثیرگذارترین خاطرات یا داستانهای تحول روحی قرآنآموزان در این دوره را برای ما بازگو کنید.
یکی از خاطرات شیرین و ماندگار من مربوط به نوجوانی است که در روزهای ابتدایی دوره فوقالعاده کمحرف، منزوی و گوشهگیر بود. با گذشت زمان و حضور در فعالیتهای گروهی، ورزشی و فضای صمیمی کادر، او به تدریج با محیط انس گرفت و استعداد بینظیرش در حفظ و قرائت شکوفا شد. او در پایان دوره به یکی از فعالترین، بانشاطترین و محبوبترین شرکتکنندگان تبدیل شد که این تحول روحی برای کادر آموزشی بسیار مسرتبخش بود.
اگر بخواهید با نوجوانی که به دلیل سختیهای دوره شبانهروزی برای شرکت مردد است، یا خانوادهای که نگران دوری فرزندش است صحبت کنید، مهمترین دلیلی که برای ترغیب آنها ارائه میدهید چیست؟
خطاب به نوجوان عزیز میگویم: دوره ۵۰ روزه رحله فرصتی بینظیر برای رشد، خودباوری و کشف استعدادهای درونی توست. سختیهای روزهای اول زودگذر هستند و به مرور جای خود را به لذت حفظ قرآن و پیدا کردن دوستان باارزش و هممسیر میدهند. این دوره پایهای محکم برای آینده تو میسازد.
خطاب به خانوادههای گرامی نیز عرض میکنم: نگرانی شما کاملاً طبیعی و قابل درک است، اما امنیت، فضای معنوی و آموزشهای تخصصی این دوره، یک سرمایهگذاری بیبدیل برای آینده فرزند شماست. این دوره علاوه بر حفظ، مهارتهای زندگی، مسئولیتپذیری و اخلاق را به او میآموزد و او را برای مواجهه با چالشهای آینده جامعه قویتر میکند.
میزان رضایت شما از پشتیبانی ستاد مرکزی طرح ملی رحله چقدر است؟ چه پیشنهاد یا انتقادی برای بهبود فرآیند دارید؟
رضایت کلی ما از برنامهریزیها، آییننامهها و تلاشهای ستاد مرکزی در ایجاد یک ساختار منسجم ملی، بسیار خوب و شایسته تقدیر است. با این حال برای بهبود هرچه بیشتر فرآیندها پیشنهاد میکنم:
۱. پشتیبانی مشاورهای و تربیتی مستمر و تخصصیتری به مدیران شعب ارائه شود.
۲. کارگاههای توانمندسازی مهارتی و عملیاتی منظم برای مربیان برگزار گردد.
۳. بستر مناسبتری برای شبکهسازی و تبادل تجربیات میان مراکز استانها ایجاد شود.
۴. دسترسی شعب به منابع کمکآموزشی باکیفیت تسهیل گردد.
۵. در نهایت، تدبیری برای ایجاد منابع مالی پایدار جهت تأمین هزینههای شعب اندیشیده شود.
افق و چشماندازی که برای توسعه برنامههای قرآنی در سالهای آینده برای این منطقه متصور هستید چیست؟
چشمانداز بلندمدت ما، تبدیل کردن شادگان به یک قطب قرآنی فعال و اثرگذار در سطح استان خوزستان است. از نظر کمی به دنبال جذب حداکثری نوجوانان هستیم تا طرح رحله به عنوان یک نشان (برند) شناختهشده مطرح شود. از نظر کیفی نیز ارتقای استانداردهای آموزشی و تربیتی همسطح با معیارهای ملی را هدف قرار دادهایم تا در نهایت شاهد حاکم شدن سبک زندگی قرآنی در خانوادههای منطقه باشیم.