مقدمه
طرح ملی «رحله» در تابستان ۱۴۰۵، دوازدهمین دوره خود را تجربه میکند. این حرکت شبانهروزی که با هدف انس نوجوانان با کلام وحی شکل گرفته، امسال نیز میزبانان پرانگیزهای را در سراسر کشور با خود همراه کرده است. پایگاه اطلاعرسانی بیتالاحزان در راستای تبیین اهداف این طرح و بررسی چالشها و فرصتهای پیش روی مراکز مجری، به گفتگو با برگزارکنندگان این رویداد ملی میپردازد.
در این نوبت، به سراغ یکی از مدارس علمیه باسابقه رفتهایم تا با دیدگاهها و برنامههای مدیریتی مسئول این مرکز آشنا شویم. میهمان این گفتگو، مدرس حوزه علمیه و متولی امور موقوفات دارالشفاء در شهر گرگان است که برای نخستینبار بسترهای این مدرسه علمیه را در خدمت نوجوانان علاقهمند به حفظ قرآن قرار داده است. در ادامه مشروح این گفتگو تقدیم میشود.
لطفاً جهت آشنایی بیشتر مخاطبان، خودتان را معرفی بفرمایید؛ تحصیلات، وضعیت شغلی و فعالیتهای فعلی شما چیست؟
اینجانب محمود شعبانی، مدیر مدرسه علمیه دارالشفاء هستم. تحصیلات بنده در سطح سه خارج فقه است و در حال حاضر علاوه بر مسئولیتهای اجرایی و سرپرستی مدرسه، به تدریس دروس حوزوی نیز اشتغال دارم.
با توجه به اینکه سازماندهی چنین طرحی نیازمند انس عمیق با مصحف شریف است، بفرمایید وضعیت حفظ خودتان به چه صورت است؟
در دوران تحصیل خود در شهرهای گرگان و مشهد مقدس، توفیق حفظ ۳ جزء از قرآن کریم را داشتم. اما متأسفانه پس از انتقال به گرگان به دلیل کسالت ابوی و لزوم پیگیری جدی امور اداری مدرسه علمیه و موقوفات آن، این محفوظات به فراموشی سپرده شد که امیدوارم مجدداً توفیق انس بیشتر حاصل شود.
این چندمین دورهای است که شما مسئولیت میزبانی یا مدیریت اجرایی طرح ملی رحله را در این منطقه بر عهده دارید؟
این نخستین باری است که مدرسه علمیه دارالشفاء میزبان این طرح میشود و بنده پیش از این توفیق و تجربه همکاری مستقیم با طرح ملی رحله را نداشتهام.
برگزاری یک دوره شبانهروزی ۵۰ روزه با دغدغههای فشرده تربیتی و تدارکاتی، کار بسیار پرمسئولیتی است. چه انگیزه یا عهد قلبی باعث شد که این مسئولیت سنگین را پذیرا شوید؟
انگیزه اصلی من انجام وظیفه در پیشگاه قرآن کریم و اجرای منویات رهبر شهیدمان است. همچنین احیای سنت نیکوی پدر بزرگوارم که در فصل تابستان برای نوجوانان و جوانان کلاسهای عقیدتی و قرآنی برگزار میکرد و طلاب را به حفظ قرآن تشویق مینمود (و در این زمینه توفیقات خوبی هم داشت)، محرک اصلی بنده برای پذیرش این مسئولیت بود.
با توجه به شبانهروزی بودن طرح، چه برنامههای تربیتی، اخلاقی، اردویی و ورزشی را در کنار آموزش فشرده حفظ، مفاهیم و تجوید پیشبینی کردهاید؟
با توجه به اینکه بنده تجربه قبلی در زمینه این طرح خاص و نیازهای دقیق مخاطبان آن نداشتهام، ترجیح میدهم تصمیمگیری نهایی در خصوص برنامههای جنبی را به زمان اجرای طرح و انجام نیازسنجی میدانی از خودِ قرآنآموزان موکول کنم تا برنامهها کارآمدتر باشند.
در عصر حاضر که هجمههای رسانهای و فضای مجازی نوجوانان را تهدید میکند، یک دوره ۵۰ روزه شبانهروزی چگونه میتواند مصونیت فکری و اخلاقی پایدار در آنها ایجاد کند؟
ایجاد این مصونیت بستگی زیادی به کیفیت مدیریتِ مدیر طرح، مباحث قرآنی ارائهشده، هشدارهای اساتید نسبت به نقشههای فرهنگی دشمن و همچنین مراقبتهای کل مجموعه، بهویژه همراهی و هوشیاری والدین دارد.
آیا برای ارتقای کیفی این دوره، برنامههای ابتکاری خاصی در نظر گرفتهاید که مکمل ساختار اصلی طرح رحله باشد؟
از آنجا که تاکنون چنین طرحی در مرکز ما اجرا نشده است، در حال حاضر نمیتوان اظهارنظر قطعی کرد و باید منتظر ماند تا بازخوردها و نتایج اولیه کار را در عمل بسنجیم.
مرحله ثبتنام و گزینش داوطلبان همواره حساسیتهای خاص خود را دارد. برای سنجش آمادگی داوطلبان در بدو ورود چه ملاکهایی را مد نظر قرار دادید؟
ملاکهای ما برای پذیرش داوطلبان شامل عشق و علاقه قلبی، داشتن انگیزه کافی، هوش و ذکاوت، توانایی بالای شنوایی و مهمتر از همه، همراهی و همسویی خانواده دانشآموز بوده است.
طرح رحله یک دوره فشرده کوتاه مدت است. آیا واقعاً در ۵۰ روز میتوان علاوه بر آموزش حفظ چند جزء، «سبک زندگی» یک نوجوان را تغییر داد؟ روش تربیتی شما چیست؟
این موضوع کاملاً بستگی به نحوه آموزش، نوع برخورد اساتید و میزان تلاش خودِ نوجوان با پشتیبانی و همراهی مستمر خانوادهاش دارد؛ در صورت هماهنگی این اضلاع، ایجاد تغییرات مثبت رفتاری ممکن خواهد بود.
دوری طولانیمدت نوجوان از خانواده در این سن ممکن است با چالشهای عاطفی همراه باشد. نقش خانوادهها را در پشتیبانی از فرزندانشان چگونه ارزیابی میکنید؟
والدین باید در جلسات اولیه توجیه شوند. باید به آنها یادآور شد که «انّ مع العسر یسرا»؛ نه والدین باید وابستگی افراطی به فرزند داشته باشند و نه فرزند به آنها. نوجوانان باید مستقل بودن و روی پای خود ایستادن را از همین دوران نوجوانی تمرین کنند و بیاموزند.
دغدغه همیشگی فعالان قرآنی، رها نشدن حافظان پس از اتمام دوره تابستانه است. چه سازوکاری اندیشیدهاید تا ارتباط معنوی و آموزشی قرآنآموزان با موسسه در طول سال تحصیلی نیز حفظ شود؟
هدف ما تداوم این دوره در طول سال است؛ بهویژه اگر شرکتکنندگان مایل به ورود به حوزه علمیه باشند یا جذب آن شوند. در صورتی که قرآنآموزان جذب حوزه شوند یا از طلاب باشند، پرداخت شهریه و حمایتهای مادی حوزوی نیز به آنها تعلق خواهد گرفت که خود مشوق خوبی برای استمرار مسیر است.
اگر بخواهید با خانوادهای که نگران دوری فرزندش است یا نوجوانی که تردید دارد صحبت کنید، مهمترین دلیلی که برای ترغیب آنها ارائه میدهید چیست؟
به نظرم ابتدا باید علت دقیق نگرانی یا تردید آنها را ریشهیابی کرد و پس از مشخص شدن علت واقعی، راهکار مناسب را برای رفع آن و ترغیب خانواده اتخاذ نمود.
میزان رضایت شما از برنامهریزیها، دستورالعملها و پشتیبانی ستاد مرکزی طرح ملی رحله چقدر است؟ چه پیشنهاد یا انتقادی برای بهبود فرآیند دارید؟
طرح بسیار خوب و ارزشمندی است. اما پیشنهاد میکنم برای جذب بیشتر نوجوانان و افزایش اقبال عمومی به برنامههای قرآنی، در گامهای نخست، حجم برنامهها کمی سبکتر و راحتتر در نظر گرفته شود و انعطافپذیری و تعطیلات بیشتری اعمال شود تا خستگی مفرط مانع ادامه مسیر پذیرفتهشدگان نشود.
افق و چشماندازی که برای توسعه برنامههای قرآنی در سالهای آینده برای این منطقه متصور هستید چیست؟
رسیدن به مرحله مطلوب قطعاً تلاش و زحمت بسیار زیادی را میطلبد؛ اما با توجه به اینکه این طرح از سابقه ارزشمند ۳۰ ساله مؤسسه بیتالاحزان پشتیبانی میشود، میتوان با بهرهگیری از تجربیات گذشته به نیل به اهداف عالی کیفی و کمی امیدوار بود.
