امر به معروف و نهی از منکر یکی از فروع دین و واجبات الهی است که همانند دیگر فروع دین دارای اهمیت می باشد، خداوند تبارک و تعالی در آیات زیادی از قرآن کریم به این فریضه دستور داده است؛ در ذیل، تفسیر یکی از این آیات را از تفسیر نور نقل می کنیم:
[وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ]
(آل عمران/104)
و از ميان شما بايد گروهى باشند كه (ديگران را) به خير دعوت نمايند و امر به معروف و نهى از منكر كنند و آنها همان رستگارانند.
نكته ها:
قرار گرفتن آيه مربوط به امر به معروف و نهى از منكر در ميان دو آيهاى (آیه 102 و 105) كه دستور اتّحاد و يكپارچگى مىدهد، شايد از آن رو باشد كه در نظام اجتماعىِ متفرّق و از هم پاشيده، يا قدرت دعوت به خير و معروف وجود ندارد و يا اينكه چنين دعوتهايى مؤثّر و كارساز نيست.
امر به معروف و نهى از منكر، به دو صورت انجام مىشود:
1 به عنوان وظيفهاى عمومى و همگانى كه هر كس به مقدار توانايى خود بايد به آن اقدام نمايد.
2 وظيفهاى كه يك گروه سازمان يافته و منسجم آن را به عهده دارد و با قدرت، آن را پىمىگيرد. چنان كه اگر رانندهاى در خيابان خلاف كند، هم ساير رانندگان با چراغ و بوق به او اعتراض مىكنند و هم پليس راهنمايى براى برخورد قاطع با متخلّف وارد صحنه مىشود.
درباره امر به معروف و نهى از منكر، روايات بسيارى آمده كه از نقل آنها صرف نظر و به اين مقدار بسنده مىكنيم كه على عليه السلام فرمود: اگر امر به معروف و نهى از منكر ترك شود، كارهاى نيك و خير تعطيل و اشرار و بَدان مسلّط مىشوند. (نهج البلاغه، نامه 47)
پيامها:
1 در جامعه اسلامى، بايد گروهى بازرس و ناظر كه مورد تأييد نظام هستند، بر رفتارهاى اجتماعى مردم نظارت داشته باشند. «وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ» 2 اصلاح جامعه و جلوگيرى از فساد، بدون قدرتِ منسجم و مسئول مشخّص امكان ندارد. «مِنْكُمْ أُمَّةٌ» 3 دعوتكنندهى به خير و معروف بايد اسلامشناس، مردمشناس و شيوه شناس باشد. لذا بعضى از امّت اين وظيفه را به عهده دارند، نه همه آنها. «مِنْكُمْ أُمَّةٌ»
4 دعوت به خير و امر به معروف و نهى از منكر، بايد به صورت دائمى باشد، نه موسمى و موقّتى. «يَدْعُونَ»، «يَأْمُرُونَ»، «يَنْهَوْنَ» 5 امر به معروف، بر نهى از منكر مقدّم است. اگر راه معروفها باز شود، زمينه براى منكر كم مىگردد. «يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ» 6 كسانى كه براى رشد و اصلاح جامعه دل مىسوزانند، رستگاران واقعى هستند و گوشهگيرانِ بىتفاوت را از اين رستگارى سهمى نيست. «أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» 7 فلاح و رستگارى، تنها در نجات و رهايى خود خلاصه نمىشود، بلكه نجات و رشد ديگران نيز از شرايط فلاح است. «يَأْمُرُونَ»، «يَنْهَوْنَ»، «أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».
(تفسیر نور جلد 2 صفحه 125)